İş hukuku: tazminat, işe iade ve işçilik alacakları
İşten çıkarıldıysanız, istifayı düşünüyorsanız ya da hakkınız ödenmiyorsa: hangi süreler işliyor, arabuluculuk nasıl yürüyor ve dava nasıl açılıyor, burada anlatıyoruz.
İş hukuku, işçi ile işveren arasındaki ilişkiyi; sosyal güvenlik hukuku ise sigortalılık, prim günü ve emeklilik haklarını düzenler. Uyuşmazlıkların çoğu iş sözleşmesinin sona erdiği anda ortaya çıkar: tazminat ödenmemiştir, çıkış kodu tartışmalıdır ya da işçi işine geri dönmek ister. Bu aşamada kısa ve hak düşürücü süreler işlediği için ilk adımların doğru atılması belirleyicidir.
Kıdem tazminatı, en az bir yıl çalışmış işçinin sözleşmesi işverence haklı bir sebep olmadan feshedildiğinde ya da işçi kanunda sayılan haklı sebeplerle ayrıldığında ödenir (1475 sayılı İş Kanunu m.14, yürürlükte kalan hüküm). İhbar tazminatı, bildirim sürelerine uyulmadan yapılan fesihte doğar (4857 sayılı İş Kanunu m.17). Fazla çalışma, yıllık izin, ücret ve prim gibi alacaklar da çoğu zaman aynı dosyada birlikte istenir. Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, yıllık izin ücreti ve ücret alacaklarında zamanaşımı beş yıldır.
İşçi ve işveren alacakları ile işe iade taleplerinde dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3). Arabuluculukta anlaşma olmazsa dava, Üsküdar ve Anadolu Yakası'ndaki uyuşmazlıklarda genellikle İstanbul Anadolu Adliyesi'ndeki (Kartal) iş mahkemelerinde görülür; yetkili mahkeme davalının yerleşim yeri ya da işin yapıldığı yerdir. İş kazası ve meslek hastalığından doğan tazminat davaları ile SGK'ya karşı açılan hizmet tespit davaları ise arabuluculuk şartına tabi değildir.
İşçi müvekkillerimizi kıdem, ihbar ve fazla mesai alacaklarında, haklı fesih bildiriminde, işe iade ve iş kazası davalarında temsil ediyoruz. İşveren müvekkillerimize iş sözleşmeleri, savunma alma ve fesih süreçleri ile arabuluculuk görüşmelerinde danışmanlık veriyor, açılan davalarda onları temsil ediyoruz. Her dosyada önce hesabı ve ispat imkânını birlikte değerlendirir, arabuluculukta anlaşma ile dava arasındaki farkı somut olarak ortaya koyarız.
Hangi durumlarda başvurulur
- İşten çıkarıldınız, kıdem veya ihbar tazminatınız ödenmedi ya da eksik ödendi.
- Geçerli bir sebep gösterilmeden işten çıkarıldınız ve işinize geri dönmek istiyorsunuz.
- Maaşınız geç veya eksik ödeniyor, fazla mesainiz ödenmiyor ya da sigortanız düşük ücretten gösteriliyor ve haklı fesihle ayrılmayı düşünüyorsunuz.
- İstifa ettiniz ya da etmek üzeresiniz ve tazminat alıp alamayacağınızı bilmiyorsunuz.
- SGK kaydınızdaki çıkış kodu (ör. kod 29) gerçeği yansıtmıyor ve haklarınızı etkiliyor.
- İşyerinde sistematik baskı ve yıldırma (mobbing) yaşıyorsunuz.
- İş kazası geçirdiniz, meslek hastalığı tanısı aldınız ya da yakınınızı bir iş kazasında kaybettiniz.
- İşverensiniz; bir çalışanla yollarınızı ayırmanız gerekiyor ya da size arabuluculuk daveti geldi.
Süreç nasıl işler
- 01
Süre ve belge kontrolü
Fesih tarihini, fesih bildirimini ve SGK kayıtlarını inceleriz. İşe iade için fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir aylık süre, haklı fesih için öğrenmeden itibaren altı iş günlük süre gibi kısa süreleri ilk görüşmede belirleriz.
- 02
Alacak hesabı ve yol seçimi
Kıdem, ihbar, fazla mesai, yıllık izin ve diğer alacakları ücret bordroları ve çalışma düzenine göre hesaplarız. İşe iade mi isteneceği, yoksa yalnızca alacakların mı talep edileceği bu aşamada netleşir.
- 03
Zorunlu arabuluculuk
Karşı tarafın yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna başvururuz. Arabulucu dosyayı görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır; zorunlu hâllerde bu süre en fazla bir hafta uzatılabilir. Anlaşmaya varılırsa süreç burada biter.
- 04
İş mahkemesinde dava
Anlaşma olmazsa son tutanakla birlikte dava açarız; işe iadede bu süre son tutanaktan itibaren iki haftadır. Alacak davalarında tanık dinlenir, kayıtlar celbedilir ve hesap çoğu zaman bilirkişiye yaptırılır.
- 05
Karar, kanun yolu ve tahsil
İşe iade davasında istinaf incelemesi sonunda verilen karar kesindir; alacak davalarında istinaf ve temyiz yolu açık olabilir. Kesinleşen işe iade kararından sonra işçinin on iş günü içinde işverene başvurması gerekir; alacaklar ödenmezse icra yoluyla tahsil edilir.
Bu alanda sunulan hizmetler
- Kıdem, ihbar, fazla mesai, yıllık izin ve diğer işçilik alacakları01
- İşe iade davaları ve zorunlu arabuluculuk görüşmeleri02
- Haklı fesih bildirimi ve ihtarname süreçleri03
- İş kazası ve meslek hastalığından doğan tazminat davaları04
- Mobbing ve eşit davranma ilkesine aykırılıktan doğan talepler05
- Hizmet tespiti ve SGK işlemlerine karşı davalar06
- İşverenlere fesih süreci, savunma alma ve arabuluculuk danışmanlığı07
- İş sözleşmesi ve iç yönetmelik hazırlanması08
Görüşmeye getirmeniz faydalı belgeler
- İş sözleşmesi ve varsa ek protokoller, işyeri yönetmelikleri
- Ücret bordroları ve maaşın yattığı banka hesap dökümleri
- SGK hizmet dökümü (e-Devlet'ten alınan 4A hizmet dökümü)
- Fesih bildirimi, ihtarname, savunma istem yazısı veya istifa dilekçesi
- Çalışma saatlerini gösteren kayıtlar: giriş-çıkış kayıtları, vardiya çizelgeleri, mesai yazışmaları (e-posta, mesajlar)
- Aynı dönemde çalışmış ve tanıklık edebilecek kişilerin isimleri
- İş kazası veya meslek hastalığında kaza tutanağı, sağlık raporları ve SGK bildirimi
Ücret ve masraflar nasıl belirlenir
Avukatlık ücreti, avukat ile müvekkil arasında yazılı olarak yapılan ücret sözleşmesiyle belirlenir (1136 sayılı Avukatlık Kanunu m.163-164). Ücret, Türkiye Barolar Birliği'nin her yıl yayımladığı Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'nin (AAÜT) altında olamaz. İş davalarında ücret maktu bir tutar, elde edilen miktar üzerinden bir oran ya da ikisinin birleşimi olarak kararlaştırılabilir; oransal ücret, kanun gereği dava değerinin yüzde yirmi beşini aşamaz. Arabuluculuk aşamasındaki temsil için de tarifede ayrı bir asgari ücret öngörülür.
Arabuluculuk bürosuna başvuru için ücret alınmaz. Anlaşma sağlanamazsa ilk iki saatlik arabuluculuk ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır ve sonradan yargılama giderine eklenir; anlaşma hâlinde arabuluculuk ücreti, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit ödenir. Dava açılırsa başvurma ve peşin harç, tebligat, tanık ve bilirkişi giderleri için gider avansı yatırılır; davayı kaybeden taraf yargılama giderleriyle birlikte karşı tarafın tarifeye göre belirlenen vekâlet ücretini öder. Arabuluculuktaki ilk toplantıya geçerli mazereti olmadan katılmayan taraf, davada haklı çıksa bile yargılama giderleri ve vekâlet ücreti bakımından aleyhine sonuçlarla karşılaşır.
Sık sorulan sorular
İşe iade davası açma süresi ne kadar?
Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmak gerekir. Arabuluculukta anlaşma olmazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir. İşe iade için genellikle işyerinde otuz veya daha fazla işçi çalışması, en az altı aylık kıdem ve belirsiz süreli sözleşme aranır.
İstifa eden tazminat alabilir mi?
Kural olarak istifa eden işçi kıdem tazminatı alamaz. Ancak istifa, ücretin ödenmemesi, fazla mesainin karşılıksız bırakılması veya sigortanın eksik yapılması gibi kanunda sayılan haklı sebeplere dayanıyorsa (4857 m.24) kıdem tazminatı istenebilir. Askerlik, kadın işçinin evlendikten sonra bir yıl içinde ayrılması ve yaş dışındaki emeklilik şartlarını tamamlayarak SGK'dan kıdem tazminatı alabilir yazısı almak da kıdem tazminatı hakkı veren hâllerdir.
Kıdem tazminatı nasıl hesaplanır?
En az bir yıl çalışmış işçiye, her tam çalışma yılı için otuz günlük brüt ücreti tutarında kıdem tazminatı ödenir; bir yıldan artan süreler de orantılı olarak hesaba katılır. Hesapta düzenli ödenen yol, yemek ve prim gibi ek ödemeler de dikkate alınır. Yıllık tutar, Ocak ve Temmuz aylarında güncellenen kıdem tazminatı tavanını aşamaz; güncel tavan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile resmî duyurulardan öğrenilebilir.
İş davalarında arabuluculuk zorunlu mu, avukatsız gidilebilir mi?
Kıdem, ihbar, fazla mesai gibi alacak ve tazminat talepleri ile işe iade taleplerinde arabuluculuk dava şartıdır; başvurmadan açılan dava usulden reddedilir. Arabuluculuğa avukatsız katılmak mümkündür. Ancak arabuluculukta imzalanan anlaşma, anlaşılan konularda sonradan dava açılmasını engellediği için imzadan önce hesabın kontrol edilmesi önemlidir.
İşçi davası ne kadar sürer?
Süre mahkemenin iş yüküne, tanık sayısına ve bilirkişi incelemesine göre değişir. Arabuluculuk aşaması genellikle üç ila dört hafta sürer. İşe iade davaları kanun gereği ivedi işlerdendir; işçilik alacağı davaları ise bilirkişi hesabı nedeniyle ilk derecede çoğu zaman bir yılı aşabilir, istinaf aşamasıyla süre uzar.
Fazla mesai nasıl ispatlanır?
Fazla çalışma, haftalık kırk beş saati aşan çalışmadır ve her saat için normal saat ücretinin yüzde elli fazlası ödenir. İspat için yazılı kayıtlar (giriş-çıkış kayıtları, vardiya listeleri, e-posta ve mesajlar) ile aynı işyerinde çalışmış tanıklar kullanılır. İmzalı bordrolarda fazla mesai ödenmiş görünüyorsa durum değişebileceğinden bordroların ayrıca incelenmesi gerekir.
İş avukatı ücreti nasıl belirlenir?
Ücret, işin kapsamına göre yazılı sözleşmeyle kararlaştırılır ve AAÜT'deki asgari tutarın altında olamaz. Maktu, oransal veya karma ücret kararlaştırılabilir; oransal ücret dava değerinin yüzde yirmi beşini aşamaz. Görüşmede ücreti, masrafları ve olası yargılama giderlerini baştan açıkça konuşuruz.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Her hukuki mesele kendine özgü koşullar içerir; somut durumunuz için görüşme talep ediniz.
Hukuki meselenizi paylaşın.
Randevu talebinizi iletin; en kısa sürede size dönüş yapalım. Acil durumlar için telefonla ulaşabilirsiniz.